Historie tm 1948
Periode tot en mit 1948
Wat d'r an veurof gung:
Het begun en 't ende van Drenthina.
In de jaoren '30 van de 19de eeuw worden d'r een antal bittergenootschappen van Vindicat opricht. Drenthina (opericht 24 november 1838) was veur de studenten die as uut de previnsie Drenthe kwamen. De Drenten vörmden vaok een hechte groep. Ze kwamen vaok uut de zölfde regio’s (Assen, Möppelt, Coevorden) en kenden menare al van de Latiense Schoele.
In de periode 1837-1876 kwamen d'r elk jaor zo'n 4 tot 6 Dreense Vindicat-leden bij. Misschien ok wel deur dit kleine antal bleek de basis umme een bittergenootschap op de bien te holden te smal. Dat zörgde d'r veur dat het bittergenootschap Drenthina op een gegeven moment ophuld te bestaon.
Vanaof 1870 tot 1900 kwamen d'r gemiddeld zo’n 10 Dreense studenten bij Vindicat terechte. Het kan wezen dat de voltooiing en het gebruuk van de spoorweg Zwolle – Grunnigen (1870) daor de reden van was.
In 1905 wur het traject Emmen – Zwolle in gebruuk neumen.
D'r was in 1876 bliekbaar genog volk (d'r waren op dat moment 10 Vindicat-leden uut Drenthe) veur een neie poging umme een Drents bittergenootschap op te richten. Harm Smeenge hef daor een gloepens belangrieke rol in speuld.
Drenth hef altied “Opschiefboeken” had. Tot op de dag van vandaoge bint allennig de boeken vanaof 1948 bewaard bleven. Erelid Jan Klaver (VAP ‘1978) hef in 1981 een stuk eschreven over de geschiedenis van ’t Landschap Drenth. De schuungedrukte teksten hieronder bint daoruut overneumen.
1876 - 1906
't Is slim meuiiuk umme wat over de geschiedenis van 't Lantschap te vertell'n umdat de bronn'n barre duuster bint. Het olde notuul'nboek is nog steeds vut zodat mit behulp van wat olde almanakk'n niet meer as ‘t onderstoande beij mekare te gaar'n was.
Op 20 november kwaam'n een fluttien drent'n beij mekare op de kroeg onder anvoering van Harm Smeenge *). In een stukkien van Freseman Gratama stiet al dat het een tied is woar ien een bult drent'n ien de stad koomt um an de academie te studeer'n. De Ommelaanders en de Friez'n die hier al zaat'n hadd'n een aantal joar'n terugge tot oprichting besleut'n van respectieveluk Omlandia en Frisia. Dit netuurluk betreffende de studenten die ien die tied lid waar'n van 't corps. En dat waar'n d'r toch altied nog 't mieste. (123 van de 205 waarin lid). Ien die tied werd'n de feuten vake iendeelt beij een bittergenootschap. De drent'n werd'n dan miestal onderbracht of beij de grunnegers of beij de friez'n.
Zie verder ook het leven van Harm Smeenge.
Now was ien 1876 de toal die ien 't gemien an de academie spreuken wur, 't Latien, afschaft en doceerde men ien 't gewone Nederlands; een toal die weij drent'n nog wel een beetien kunn'n verstoan. En now muzz'n ze beij de bittergenoatschapp'n nog weer dat rare Grunnings of Fries anheur'n.
Wel, Harm Smeenge was niet de ienigste die daar iet mit vut kun. Mit nog een koppeltien werd besleut'n tot oprichting van een eig'n streekgenootschap. D'r werd'n naam'n bedacht en vanaof toen bestund 't Lantschap "Drenth".
Ien de almanak van 1877 wordt dan ook melding van 't gehiel maakt.
Beij de ofdieling bestuur'n stund 't volg'nde:
Bestuur van 't Lantschap"Drenth”:
Harm Smeenge drost
Johannes Somer lantschriever
Jan Willinge schatbeurder
Jacob de Jonge (Hzn) Ette
Eduard Heerspink
Menno Oldenhuis Gratama
Albert Smidt (HJzn) eigen’arfde
't Volk wat ien de begunjoar'n zitting har ien 't bestuur was allemoale volk wat niet allent binn'n 't Lantschap, doch ook binn'n 't hiele corpsgebeur'n van zich deut spreek'n.
'n Bult eignerfden en landroadsleed'n hadd'n loater zitting ien ien van de bestuur'n binn'n VaP. Zölms een oantal rectoren bint heur loopboane as landroadslid begunt.
Totan 1906 mak de almanak via een almanakschriever melding van 't gehiel der substructuur'n. Oaver de streekgenootschapp'n werd d'r ien die tied niet zo barre veul schreev'n. Een aantal gebeurteniss'n oet die tied bint meschien nog' wel 't vermeld'n weerde:
Ien meert van 'tjoar 1879 werd 't Lantschap deur de aandere streekgezelschapp'n erkend. Noast Omlandia en Frisia had ok Groningana hierover al een vinger ien de brij.
"Drenth" oranizeerde ien datzölmde jaar een boetenpartij waardeur ze volg'ns de schriever toonde mit frissche krachten te zijn opgetreden. De beijienkomst'n van 't Lantschap harr'n plaze op de dele van ien der eig'nerfden. En as 't een belangrieke dag of gebeurtenis was dan kwam men op de kroeg beij mekare umme dat te vier'n Doch dit gebeurde dan miestal wel zo dat ze zich veur de onbescheid'n blikk'n van de boetenwereld verberg'n hold'n.
Op 26 november 1881 werde veur 't eerst de lotting vierd mit 'n grote vreterije. Een traditie die gelukkig nog steeds stand hef weten te holl'n. De contact'n mit de boetenwereld die deur de Drent'n maakt werden waa'n slim goed. De eerste achterdocht was wat vut. Veural mit het muilukke Omlandia botterde het prima. Ook de Friez'n waarin wel handelbaar doch mit de Stadgrunningers kunn'n ze mienstal niet te best. Dit kwam woarschijnluk uut solidariteit mit de Ommelaanders umdat de jongs van de klei hielemoale niet mit de nette pakkies oet de stad op kunn'n schiet'n.
Ien de begunjoar'n van "Drenth" leup 't monster. De leed'n stroomd'n binn'n en "Drenth" bluide. Doch teeg'n 't ende van de joar'n tachtig ging het weer achteruut. D'r werd minder organizeerd en de leed'n wuzz'n miestal allent nog van heur bestaan af. De almanakschriever schreef: ...'t Lantschap "Drenth" liekt soms meer op een winterstudie van Apol dan op een zunnig, helder zomerstuk van Willem Mans, mar weij vertrouw'n erop dat het jonge bestuur genogt kleur'n op heur palet zal hebb'n um de wat geschunden varve weer beij te wark'n. Woarumme kan 't op Drenth niet even geanimeerd wezen as op sommige andere gezelschapp'n... Woarschijnluk trökk'n de neije landroadsleed'n zich dit zo an dat ze zegd hebt teeg'n mekare: "Jongs weij mut wat organizeern waar ze nog joar'n oaver noa zult proot'n". Dit gebeurde dan ook. In oaverleg mit de aandere bittergenootschapp'n, woarbeij inmiddels ook Trans was toevoegd, werd er in 1884 de Kermesse d'été organizeerd.
Dit gebeurde dan ien de tuun en de zoal'n van de armonie. 0k ien de joar'n hiernoa naam'n de streekgenootschapp'n het op zich um dit feest te organizeer'n.
Ien de tussentied huuz'den de eignerfden net as aandere joar'n bij afwisselende beurten op de kamers der leden. Ten de almanakk'n stun altied onder de bestuur'n de vergoadertied. Onder de landroad stun altied: Contributie 2,= Entree 1, = Verg. bij de leden aan huis 's Zondags te 3 1/2 ure.
1906 - 1920
In 1906 kwam de lantschriever zölfan 't woord ien de almanak. lantschriever Rosingh schreef: Dit joar is eigentliek een bijzunderjaor veur 't lantschap, want weij hebt een nije vlagge kregen, deur iegen haanden van een vief tal Drentsche Juffers bewarkt. 't Inhaolen van de olde en 't oetsteken van de nije vlagge was dan ok een waore feestaovend veur de brave landschappers. Ik bin der dan ok van overtuugd, dat de nije vlagge nog vake getuuge zal wezen van 'n echte gezellige zundagaovend.
In 1907 vierde Assen oetbundig feest umdat het krek 100 jaor eerder, in 1807, stadsrechten en de status van zulfstandige gemiente kregen had van keuning Lodewijk Napoleon. Keunigin Wilhelmina en prins Hendrik bezöchten Assen in juli 1907 um het eeuwfeest persoonlijk bij te wonen. Een mooie gelegenheid um ’t Lantschap Drenth naor veuren te skoeven:
Ien de joar'n die volg'nden gebeurde d'r eignluk niet veul biezunders. De lantschriever schreef elk jaar zien stukkien ien de almanak en ik mut zegg'n dat d'r hiele mooie stukkies beij waar'n. Zeij bint echter te groot umme hielemoale over te neem'n. Wel wordt d'r elk joar melding van maakt dat de eerste joars steeds minder wordt. Enkele citoat'n:
- we hept er van 't jaor mar een bij ekregen en dee het nog wel van huus uit de boskup metekregen, gien klaore jenever te zuipen; wat doe'j nou met zunjong?..
- de dreij nijen bint nog niet èwend an de stadse kachels want gedurig willen ze weer een zode op 't vuur doen moar ièn jong hewwe d'r bij ekregen en die wil in d'olde gruune wel speien, de lillikkerd..
Ien dejoar'n 1914- 1919 giet het hard minder mit Drenth. In de almanak van 1918 stiet:
alleen Frisia bloeit, de anderen daarentegen, sleepten met moeite hun bestaan voort, slechts in de groentijd en enkele weken daar na een ogenblik oplevend...
Mit het leed'nbestand van 't Lantschap giet 't slecht. Steeds minder meins'n sluut zich en en steeds meer goat d'r vut. De aandere streekgenootschapp'n weet zich weer een beetien te herstell'n, doch 't Lantschap bluit langzaam uut. Het wordt steeds muilukker umme een bestuur te vorm'n. len 't leste is allent Van Nes nog mar lid. En ien 1919 wordt besleuten umme 't Lantschap "Drenth" mar op te heffen. De poging'n umme Drenth d'r weer boavenop te help'n bint faald en Drenth wordt ontbund'n. De anwezige leed'n wordt onderbracht beij de aandere gezelschapp'n. Officieel is ft Lantschap tiedèluk opneum'n in Omlandia.Ien de almanak van 1919 stiet al een tiekening van een grafheuvel mit kruus en krans. An de krans zit een lint waarop stiet: "dat ze niet verdrogen... 't Lantschap "Drenth". En doaronder: Dit is de wensch van de diepbedroefde andere genootschappen. "DRENTINA" De neije eignerfden die ankoomt ien de stad wordt onderbracht beij Omlandia.
1921 - 1940
Ien het jaar 1921/1922 is een drent siktoaris van het Omlandiabestuur. De heer A.J. van Leusen. En ien het jaar doarnaa is d'r ien 't bestuur zölms een plekkien beijkoom'n as schriever. Dizze plekke wordt opvuld deur A.L. de Groot. Hij onderhold de correspondentie mit de drenten binn'n Omlandia. Eerst ien 1925 wordt onder anvoering van dezölmde Van Leusen 't Lantschap heropricht.
Heijzölf nam gien zitting ien de landraad doch werd eredrost van 't gehiel. Dit is heij bleev'n tot zien overleden ien 1972. De landraad ien dat jaar bestund uut zes man en d'r werden veur een aantal van heur neije titels bedacht. Zoas schepenen van diverse niet bestaande dingspill'n.
De tradities die bestund'n binnen Drenth zoas 't was veur 1915 wordt weer oppakt en 't wordt weer een even gezellig strekkgenaotschap as veurheen. De burrels hadden zundagsmiddags weer plaze op de dele beij ien van de eignerfden, waar dan de hiele middag de drentse vlagge buut'n hing. Vake ging men noa de burrel gezoameluk op de kroeg eet'n.
1925: A.J. van Leusen was als Siktoaris van Omlandia; In 1925 heroprichter van ’t lantschap Drenth en benoemd tot eredrost; († 1972) . Mogelijk bij 50ste Lotting; zie menukaart Lotting’36
len de almanakken van de joaren 31 en loater ward'n d'r vake chronologische oaverzicht'n geev'n van wat er die joar'n zoal gebeurd is. Ien het jaar 1931 gaven zich dreij neije leed'n op en volgens de lantschriever kan 't wezen dat d'r nog een paar beij kaamt. De 1e oktober van datzölmdejoar ging 't bestuur naar Omlandia die heur 19de lustrum vierde. En de 23e oktober had de bestuursoverdracht plaze. De neije leed'n naam'n het ien dat jaar op zich um weer een neije vlagge veur 't Lantschap te kreig'n. Zodat die dan weer daar oet 't raam mag hang'n woar Drenth zien bijeenkomsten holt.
Ien de almanak van 1934 maakt de toenmoalig lantschriever melding van het volg'nde: D'r bint zes neije leed'n beij oens west umn zich an te meld'n, doch dr zal wel iene overbliev'n. Op 20 november 1932 wordt de dies viert mit 'n borreltje en 'n hoazediner.
Op 8 januari 1933 is d'r een bijienkomst ien Hassen en op 10 oktober 1933 is de bestuursoverdracht.
Het volgende jaar is het programma liek an het veurige jaar. Mit dien verstaande dat netuurluk de doatums aanders lagen. Wel wordt nog melding maakt van dat Korteweg net as veurig jaar veur de hoazen veur 't diner zârgt hef.
De almanak van 1936 mak melding van een paar biezundere gebeurtenissen. Allereerst wordt het overlied'n nuumt van het erelid en oprichter Harm Smeenge. Dan wordt er een oaverzicht geev'n van het geheel wat er ien 1934/1935 gebeurd is:
18 november 1934 De dies mit hoazen van Korteweg.
6 januari 1935 De drost en de lantschriever bint eerst hen een rezepsie west van ald drost ten Holthe umdat die zich ging verloov'n. Doarnoa werd de neijoarsvezide ien Hassen hold'n 16 oktober 1935 De landraad ging hen de rezepsle van Trans die heur lustrum vierde.
· 20 oktober 1935 De bestuursbverdracht.
· 3 november 1935 De instalatie.
Ien het begun van december treed G.C. Lambers af als drost. Heij was net benuumd doch heij kreeg een aandere functie binnen VaP. Het mooie wil nameluk dat ien de senaat van 1935/1936 dreij eignerfden zitting hadd'n. En wel: N.F. Hofstee als abactus, S.C. Korteweg als assessor T en G.C. Lambers als assessor 2.
In 1936 was Hendrik (H.N.) Hadders drost Zie verder ook het leven van Henk Hadders
1940 - 1948
De jaar'n die volg'nden waren minder mooi. Een vreselijke tied. Ien de oorlog was d'r dan ook gien landroad. Noa de oorlog werd er ien het jaar 1945/1946 inventariseerd welke drenten dir beijkoom'n waar'n en ze werd'n iendeeld ien de verschillende oorlogsjaar'n. Ien de neije landraad was d'r weer een olde functie ien ere hersteld. En wel de functie van schepenschenker. De eerste was Hendrik Assies die later ook tot lantschapsschilder bombadeerd werd.
In het schriefsel van landschriever Klaas van Dijk wur gewag maokt van een landschapsschilder Enderik Hassies (ws Henderik Assies (VaP ’40), naor goed Dreens gebruuk werden de plekken van de letter H uut e wisseld).
Ook werden er elk jaar nog stukkies ien de almanak schreven. De iene was nog mooier as de aander. Prachtige drentse uutdrukkingen werden weer op toavel haald.
